SEKA S.A. | Dostarczamy uzupełniające się usługi w zakresie obowiązkowych zadań firm, w każdym mieście Polski.
Zaznacz stronę

Zmiany w prawie pracy

INFORMATOR PAŹDZIERNIK 2017 – Redaguje: Dział Prawny SEKA S.A.

Robert Maliszewski Dyrektor Działu Prawnego
tel.: 225178844
e-mail: robert.maliszewski@seka.pl

I. Ochrona przedemerytalna a zmiana wieku emerytalnego od 1 października 2017 r.

II. Inne zmiany w przepisach.

III. Orzeczenia Sądu Najwyższego.


I. OCHRONA PRZEDEMERYTALNA A ZMIANA WIEKU EMERYTANEGO OD 1 PAŹDZIERNIKA 2017 r.
Zgodnie z art. 39 k.p. pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Przepisu tego nie stosuje się w razie uzyskania przez pracownika prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (art. 40 k.p.) oraz w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy (art. 411 k.p.). Przewidziana w art. 39 k.p. ochrona pracownika przed wypowiedzeniem umowy o pracę rozciąga się także na wypowiedzenie warunków pracy i płacy pracownika. Wyjątki od tej ochrony znajdują się także w art. 43 k.p. Niezależnie jednak od przepisów kodeksu pracy, pewne zmiany dotyczące ochrony zawarte są w przepisach ustawy z dnia 13 marca 2003r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1474), która to ustawa dotyczy pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników.

W dniu 16 listopada 2016 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 38). Według wyżej wymienionej ustawy, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, ze wskazanymi zastrzeżeniami. Ustawa weszła w życie 1 października 2017 r.
W ustawie tej przewidziane są przepisy przejściowe. Dotyczą one różnych kwestii, np. zapewnienia że przepisy tej ustawy nie naruszają praw i obowiązków osób, które nabyły prawo do świadczeń określonych w przepisach zmienianych ustawą; ponownego obliczenia emerytury; emerytury częściowej; okresu ochronnego.

W ustawie znajdują się dwa artykuły poświęcone tylko i wyłącznie kwestii ochrony przed rozwiązaniem umowy o pracę, o której mowa w art. 39 k.p. Jeden przepis przejściowy (art. 28 ustawy zmieniającej) dotyczy pracowników, którzy w dniu wejścia w życie ustawy objęci będą ochroną stosunku pracy wynikającą z art. 39 k.p. lub osób, które byłyby objęte taką ochroną, jeżeli w tym dniu pozostawałyby w stosunku pracy. Do tych pracowników i osób stosowana ma być zasada, że od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej korzystają oni z ochrony stosunku pracy do osiągnięcia wieku emerytalnego wynikającego z przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS w dotychczasowym brzmieniu.

Drugi przepis przejściowy (art. 29 ustawy zmieniającej) dotyczy pracowników, którzy w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej nie będą objęci ochroną stosunku pracy z art. 39 k.p. i osiągną wiek emerytalny wynoszący dla kobiet 60 lat i dla mężczyzn 65 lat przed upływem 4 lat od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Tacy pracownicy podlegają ochronie stosunku pracy z art. 39 k.p. przez okres 4 lat licząc od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, także wówczas, gdy upływ tego okresu przypadnie po osiągnięciu wieku 60 lat przez kobiety i wieku 65 lat przez mężczyzn.

Przykład 1
Pracownik jest mężczyzną urodzonym 1.12.1955 r. Według poprzednich przepisów, aby przejść na emeryturę musiałaby osiągnąć wiek 67 lat (1.12.2022r.). W związku z tym ochrona przed rozwiązaniem umowy z art. 39 k.p. (poprzednie przepisy) rozpoczęłaby się 4 lata przed osiągnięciem tego wieku, czyli od 1.12.2018 r. Na dzień 1 października 2017 r. (wejścia w życie ustawy) pracownik nie podlega tej ochronie. Pracownik osiągnie wiek emerytalny wynoszący dla mężczyzn 65 lat w dniu 1.12.2020 r., czyli przed upływem 4 lat od dnia wejścia w życie nowej ustawy. W takim przypadku będzie on podlegał ochronie stosunku pracy przez okres 4 lat licząc od dnia wejścia w życie ustawy, także wówczas, gdy upływ tego okresu przypadnie po osiągnięciu 65 lat przez mężczyznę. Tak więc, według nowych przepisów, pracownik będzie chroniony na podstawie art. 39 k.p. przez 4 lata licząc od 1 października 2017 r.

Przykład 2
Pracownik jest kobietą urodzoną 1.08.1957 r. Według poprzednich przepisów, aby przejść na emeryturę musiałaby osiągnąć wiek 61 lat i 7 miesięcy (1.03.2019r.). W związku z tym ochrona przed rozwiązaniem umowy z art. 39 k.p. rozpoczęła się 4 lata przed osiągnięciem tego wieku, czyli od 1.03.2015r. Na dzień 1 października 2017 r. (wejście w życie ustawy) pracownica będzie podlegać ochronie. W związku z tym zastosowanie będzie miał art. 28 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw. Do pracownika, który w dniu wejścia w życie ustawy objęty będzie ochroną stosunku pracy wynikającą z art. 39 k.p. stosowana ma być zasada, że od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej korzystają oni z ochrony stosunku pracy do osiągnięcia wieku emerytalnego wynikającego z przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS w dotychczasowym brzmieniu. Czyli pracownica będzie chroniona do 1.03.2019 r. Po wejściu w życie przepisów pracownica będzie mogła jednak skorzystać z możliwości przejścia na emeryturę w wieku 60 lat (ponieważ będzie miała już ukończone 60 lat) i jeżeli rozwiąże wówczas umowę o pracę, nie będzie mowy o ochronie stosunku pracy. Jeżeli będzie jednak chciała pracować, pomimo osiągnięcia wieku 60 lat, będzie dalej chroniona z art. 39 k.p., aż do osiągnięcia wieku 61 lat i 7 miesięcy.

Przykład 3
Pracownik – mężczyzna urodzony 1.02.1960 r. Według poprzednich przepisów wiek emerytalny dla mężczyzn urodzonych po dniu 30 września 1953 r. wynosił co najmniej 67 lat. Wiek ten pracownik osiągnie 1.02.2027 r., a ochrona rozpoczęłaby się 1.02.2023 r. Tak więc, w dniu wejścia w życie przepisów zmieniających (1.10.2017 r.), pracownik nie byłby w okresie ochronnym. Po zmianie przepisów wiek emerytalny dla mężczyzn będzie wynosił 65 lat (1.02.2025 r.), czyli pracownik osiągnie ten wiek po upływie 4 lat od wejścia w życie przepisów. W związku z tym nie będą miały zastosowania przepisy przejściowe w zakresie ochrony przedemerytalnej. Ochrona ta rozpocznie się 1.02.2021 r.


II. Inne zmiany w przepisach
1. Minimalne wynagrodzenie w 2018 r.
Z dniem 1 stycznia 2018 r. wejdzie w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 2017 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2018 r. Rozporządzenie to zawarte jest w Dzienniku Ustaw z 2017 r. poz. 1747. Od 1 stycznia 2018 r. minimalne wynagrodzenie za pracę będzie wynosić 2100 zł. Natomiast minimalna stawka godzinowa będzie wynosić 13,70 zł.
Wysokość wynagrodzenia pracownika zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od wysokości minimalnego wynagrodzenia.
Oprócz tego, wysokość minimalnego wynagrodzenia ma wpływ na inne składniki wynagrodzenia. Przykładowo:

• Wysokość odszkodowania za naruszenie zasady równego traktowania

Zgodnie z art. 183d k.p. osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

• Wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy

Zgodnie z art. 81 § 1 k.p., pracownikowi za czas niewykonywania pracy, jeżeli był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, przysługuje wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania – 60% wynagrodzenia. W każdym przypadku wynagrodzenie to nie może być jednak niższe od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów.

• Kwoty wolne od potrąceń

Zgodnie z art. 871 § 1 k.p. wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:
1) minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;

2) 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę – przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi;

3) 90% minimalnego wynagrodzenia za pracę – przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108.
Jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, kwoty określone powyżej ulegają zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

W przypadku potrącaniu należności innych, niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 k.p. (tych, które mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie), wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:
1) minimalnego wynagrodzenia za pracę – przy potrącaniu należności na rzecz pracodawcy;
2) 80% minimalnego wynagrodzenia za pracę – przy potrącaniu innych należności niż określone w pkt 1.

• Odszkodowanie za mobbing

Zgodnie z art. 943 § 4 k.p., pracownik, który wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

• Wynagrodzenie w przypadku specyficznego rozkładu czasu pracy

Zgodnie z art. 129 § 5 k.p., jeżeli w danym miesiącu, ze względu na rozkład czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, pracownik nie ma obowiązku wykonywania pracy, przysługuje mu wynagrodzenie w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę ustalane na podstawie odrębnych przepisów; w przypadku pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy wysokość tego wynagrodzenia ustala się proporcjonalnie do tego wymiaru czasu pracy.

• Dodatek za pracę w nocy

Zgodnie z art. 1518 § 1 k.p., pracownikowi wykonującemu pracę w porze nocnej przysługuje dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej w wysokości 20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów.

• Odprawa z tytułu zwolnień z przyczyn niedotyczących pracownika

Zgodnie z art. 8 ust. 1 (ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników) pracownikowi, w związku z rozwiązaniem stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości:

1) jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata;

2) dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat;

3) trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.
Przepis ten stosuje się odpowiednio także w przypadku zwolnień indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracownika.
Z art. 8 ust. 4 ww ustawy wynika, że wysokość odprawy pieniężnej nie może przekraczać kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. Nie oznacza to, że pracodawca nie może przyznać wyższej kwoty odprawy pieniężnej, ale jest to podstawa do zgodnego z prawem ograniczenia tej kwoty.

2. Ośmioletnia szkoła podstawowa zamiast gimnazjum
W ustawie – Prawo oświatowe zostały wprowadzone zmiany, które w większości weszły w życie 1 września 2017 r. Mają one znaczenie w kontekście zatrudniania młodocianych. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 60 z późn. zm.) zmienia bowiem także niektóre regulacje zawarte w kodeksie pracy. W art. 191 § 1 pkt 1 k.p. oraz w art. 191 § 5 pkt 1, 3, 4 k.p. wyraz „gimnazjum” zastępuje się zwrotem: „ośmioletnia szkoła podstawowa” w odpowiednią deklinacją. Z kolei w art. 197 § 2 w pkt 1 k.p. wyrazy „szkoły podstawowej i gimnazjum” zastępuje się wyrazami „ośmioletniej szkoły podstawowej”, a w punkcie 2 wyraz „ponadgimnazjalnej” zastępuje się wyrazem „ponadpodstawowej”.


III. Orzeczenia Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy w wyroku z 19 stycznia 2016 r. (I PK 72/15) orzekł, że jeżeli pracodawca, przeprowadzając redukcję zatrudnienia z przyczyn organizacyjnych, stosuje określone zasady (kryteria) doboru pracowników do zwolnienia, powinien nawiązać do tych kryteriów, wskazując przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony (art. 30 § 4 k.p.), dokonanego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1474). W sytuacji, gdy rozwiązanie umowy o pracę dotyczy pracownika wybranego przez pracodawcę z większej liczby osób zatrudnionych na takich samych lub podobnych stanowiskach pracy, przyczyną tego wypowiedzenia są bowiem nie tylko zmiany organizacyjne czy redukcja etatów, lecz także określona kryteriami doboru do zwolnienia sytuacja danego pracownika. W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony z powodu likwidacji jednego z analogicznych stanowisk pracy powinna być wskazana (na podstawie art. 30 § 4 k.p.) także przyczyna wyboru pracownika do zwolnienia z pracy. Kryteria doboru pracowników do zwolnienia nie są skatalogowane w żadnym powszechnie obowiązującym przepisie prawa pracy, a sąd rozpoznający odwołanie pracownika od wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego w ramach redukcji etatów nie może krępować pracodawcy w prowadzeniu polityki kadrowej i narzucać mu własnego zestawu owych kryteriów. Wybór pracowników, z którymi ma nastąpić rozwiązanie stosunku pracy w ramach indywidualnych lub grupowych zwolnień z pracy, nie może mieć arbitralnego i dowolnego charakteru. Pewne ramy prawne dla decyzji pracodawcy zakreślają przepisy art. 94 pkt 9 oraz art. 113 i art. 183a k.p., nakazujące pracodawcy stosowanie obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników i wyników ich pracy również przy doborze osób zakwalifikowanych do zwolnienia.