50 tys. kontroli przeprowadzi Państwowa Inspekcja Pracy w 2026 roku

W 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy planuje przeprowadzenie 50 tys. kontroli. Najwięcej kontroli będzie kontrolami reaktywnymi, czyli w reakcji na wpływające do urzędu informacje. W poprzednich latach takie kontrole stanowiły 45 proc. wszystkich kontroli przeprowadzonych przez PIP. Również w tym roku rozpatrywanie i załatwianie skarg będzie jednym z najważniejszych zadań interwencyjnych Państwowej Inspekcji Pracy.

Na jakie skargi inspektorzy PIP zwrócą szczególną uwagę w 2026 roku?

W roku 2026 inspektorzy pracy, poza działaniami polegającymi na reagowaniu na zgłaszane sygnały o naruszaniu przepisów prawa pracy (przede wszystkim dotyczące nieprawidłowości związanych z wypłatą wynagrodzeń za pracę i innych świadczeń, czasem pracy oraz stosunkiem pracy i szeroko rozumianymi warunkami pracy), szczególną uwagę będą przywiązywali do skarg obejmujących takie zagadnienia, jak:

• przestrzeganie przepisów dotyczących pracowniczych planów kapitałowych,
• funkcjonowanie firm działających za pośrednictwem elektronicznej platformy usług lub podmiotów z nimi współpracujących,
• przestrzeganie przepisów związanych z wykonywaniem pracy w sposób zdalny,
• mobbing,
• wynagradzanie kobiet i mężczyzn za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości,
• temperatura w miejscu pracy,
• naruszenia przepisów dotyczących sygnalistów,
• przestrzegania ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz niektóre inne dni.

Kontrole wypadkowe i rekontrole

Równie ważnym zadaniem będą kontrole powypadkowe – czyli badające okoliczności i przyczyny zaistniałych śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wypadków przy pracy, które podlegają obowiązkowemu zgłoszeniu do PIP.

Ostatnią, dużą liczebnie grupą kontroli doraźnych będą rekontrole, czyli kontrole mające na celu sprawdzenie wykonania wystąpień pokontrolnych lub decyzji wydawanych przez inspektorów pracy.

Jakie branże będą kontrolowane przez Państwową Inspekcję Pracy w 2026 roku? 

Wśród branż, które PIP szczególnie chce objąć kontrolami są m.in.: 

• energetyczna, 
• górnictwo,
• budownictwo,
• leśnictwo,
• rolnictwo,
• gospodarka morska, 
• opieka zdrowotna.

3 kluczowe strategie Państwowej Inspekcji Pracy w 2026 roku

Kontroli mogą się też spodziewać zakłady pracy, których działalność wpisuje się w trzy kluczowe strategie Państwowej Inspekcji Pracy przyjęte na lata 2025-2027, które będą kontynuowane w 2026 roku:

1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja zero;

2. Ochrona pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych oraz przeciwdziałanie negatywnym skutkom zdrowotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy;

3. Działania kontrolno-nadzorcze i prewencyjne w obszarze legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców – Podmioty i inwestycje pod szczególnym nadzorem.

Głównym celem planowych działań kontrolno-nadzorczych prowadzonych w 2026 r. pozostanie nadal zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia osób pracujących w tych obszarach aktywności zawodowej, w których występuje największe ryzyko utraty zdrowia lub życia.

Algorytm pomoże wybrać zakład do kontroli

Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami proces doboru zakładów do kontroli oparty będzie również o przeprowadzoną analizę ryzyka, z wykorzystaniem danych, mechanizmów i algorytmów opracowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Dzięki tej analizie możliwe będzie wytypowanie podmiotów, w których istnieje większe prawdopodobieństwo występowania nieprawidłowości polegających na nieprzestrzeganiu prawa pracy. 

Czas pracy i wynagrodzenia pod lupą PIP

W zakresie prawnej ochrony pracy priorytetem działań Państwowej Inspekcji Pracy pozostają kontrole dotyczące czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy, które są najczęstszym powodem skarg zgłaszanych do urzędu. 

Konsekwencje naruszeń i wykroczeń

Podczas kontroli planowanych w 2026 r., w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy, jak również popełnienia wykroczenia przeciwko prawom osób wykonujących pracę, zastosowane zostaną środki prawne przewidziane ustawą o PIP – decyzje administracyjne, polecenia, wystąpienia.

W przypadku stwierdzenia w czasie kolejnej kontroli rażących i powtarzalnych naruszeń przepisów bhp inspektorzy pracy kierować będą wnioski do ZUS o podwyższenie kontrolowanym podmiotom składki wypadkowej o 100% na najbliższy rok składkowy.

Nowe kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy

Rok 2026 będzie drugim rokiem realizacji trzyletniego Programu działania Państwowej Inspekcji Pracy zaplanowanego na lata 2025-2027. Realizowany on będzie jednak w odmienionych realiach działania Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie podejścia do planowania i doboru zakładów do kontroli, a także nowych kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy. 

Zatwierdzona rewizja Krajowego Planu Odbudowy (KPO) otworzyła drogę do reformy Państwowej Inspekcji Pracy i ograniczenia segmentacji polskiego rynku pracy. Wdrożenie zmian ma nastąpić w 2026 roku.

Zmienione zostaną ramy prawne działania Państwowej Inspekcji Pracy, aby:

1. upoważnić Państwową Inspekcję Pracy do wydawania decyzji administracyjnych przekształcających niewłaściwie zawarte umowy cywilnoprawne w umowy o pracę;

2. umożliwić wymianę danych między Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową dla celów inspekcji pracy;

3. wprowadzić możliwość przeprowadzania kontroli zdalnych przez Państwową Inspekcję Pracy;

4. wprowadzić dla Państwowej Inspekcji Pracy obowiązek przygotowywania rocznych i długoterminowych planów działania uwzględniających ukierunkowane kontrole na podstawie analizy ryzyka;

5. przynajmniej dwukrotnie zwiększyć maksymalną wysokość kar, które Państwowa Inspekcja Pracy może nakładać w postępowaniu mandatowym.

Żródło: Państwowa Inspekcja Pracy "Program działania PIP 2026". Na stronach PIP dostępne są szczegółowe informacje.