Lato to nie tylko radość z ciepłych i dłuższych dni, ale też zagrożenia wynikające z wysokich temperatur panujących na zewnątrz. Upały wywołują dyskomfort podczas pracy, a ponadto obniżają koncentrację, przyspieszają zmęczenie i zwiększają ryzyko przegrzania organizmu. W skrajnych przypadkach może to prowadzić do kurczów cieplnych, wyczerpania, omdleń czy nawet udaru cieplnego. Szczególnie narażeni są pracownicy wykonujący zadania na zewnątrz, w pełnym słońcu, przy dużym wysiłku fizycznym lub w odzieży ochronnej ograniczającej oddawanie ciepła. To zwłaszcza o nich powinni latem zadbać pracodawcy.
W skrócie:
• O jakich pracowników pracodawcy muszą latem zadbać szczególnie?
• Co należy do obowiązków pracodawcy?
• Co powinien zawierać zestaw termiczny i jak dobierać akcesoria chłodzące?
• Kiedy pracownik ma prawo powstrzymać się od pracy?
To zobowiązanie wynika wprost z art. 207 § 2 ustawy z 26.06.1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r., poz. 277), który mówi, że jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest ochrona zdrowia i życia pracowników poprzez zapewnienie im bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Nauka i technika nieustannie się rozwijają, co przekłada się na coraz szerszą paletę rozwiązań, które mogą zastosować pracodawcy podczas pracy w upalne dni.
Temperatura – górna i dolna granica
Zgodnie z § 30 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 ze zm.) w pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i wysiłku fizycznego niezbędnego do jej wykonania), nie niższą niż 14°C, chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają. W pomieszczeniach, w których jest wykonywana lekka praca fizyczna, oraz w pomieszczeniach biurowych temperatura nie może być niższa niż 18°C. Przepisy nie określają jednak górnej granicy temperatur, jaka może występować na stanowisku pracy. Nie oznacza to jednak, że pracodawca jest zwolniony z jakichkolwiek obowiązków w tym zakresie.
O jakich pracowników należy szczególnie zadbać latem?
Przygotowanie pracownika do pracy w ciepłe dni jest kluczowe – to ważny element organizacji bezpiecznej pracy, dotyczący między innymi budów, robót drogowych, utrzymania infrastruktury, serwisów terenowych oraz wszystkich miejsc, gdzie wykonuje się pracę na zewnątrz. Szczególnie trzeba zadbać o pracowników, którzy do realizacji swoich zadań używają drabin i podestów. W ich przypadku nawet chwilowy spadek koncentracji może mieć znacznie poważniejsze konsekwencje niż w pracy na poziomie podłoża.
Obowiązki pracodawcy
Podstawą pozostaje oczywiście organizacja pracy. Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy zatrudniającego pracowników w podwyższonych temperaturach spowodowanych warunkami atmosferycznymi, zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 28.05.1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz.U. nr 60, poz. 279 ze zm.), jest zapewnienie napojów. Powinny one być dostępne stale i w ilości odpowiadającej potrzebom pracowników.
Przy pracach na zewnątrz pracownik powinien mieć również możliwość odpoczynku w miejscu zacienionym i zadaszonym, a pracodawca może wprowadzać:
• rotację stanowisk,
• dodatkowe przerwy
• lub skrócenie czasu pracy bez obniżania wynagrodzenia.
Przy pracach brudzących wykonywanych w wysokiej temperaturze należy także zapewnić odpowiednią ilość wody do celów higienicznych.
Co powinien zawierać zestaw termiczny?
Sama woda jednak nie rozwiązuje całego problemu. Coraz częściej o bezpieczeństwie pracownika decyduje to, w co został wyposażony jeszcze przed rozpoczęciem zmiany.
W pracy na zewnątrz bardzo dobrze sprawdza się zasada „zestawu termicznego”, czyli kompletu rozwiązań, które ograniczają ryzyko przegrzania. W takim zestawie powinny znaleźć się przede wszystkim:
• lekkie, przewiewne ubranie robocze dostosowane do warunków pogodowych,
• osłona głowy lub karku,
• krem z filtrem UV,
• wyposażenie, które realnie pomaga schładzać organizm podczas wysiłku.
Państwowa Inspekcja Pracy wprost wskazuje na potrzebę ochrony głowy, stosowania odzieży ograniczającej przenikanie promieni słonecznych oraz zabezpieczenia skóry przed promieniowaniem UV.
Właśnie w tym miejscu pojawiają się kamizelki, opaski, chłodzące ręczniki czy wkłady do odzieży. Warto podkreślić, że nie są one gadżetem, ale praktycznym uzupełnieniem standardowego wyposażenia, szczególnie tam, gdzie nie da się przenieść pracy do cienia ani istotnie ograniczyć wysiłku fizycznego.
Kamizelka chłodząca może być dobrym rozwiązaniem dla ekip zewnętrznych, monterów, pracowników budowy czy osób wykonujących prace na elewacjach i dachach, ponieważ schładza tułów, a więc obszar kluczowy dla komfortu termicznego.
Opaski lub ręczniki chłodzące dobrze sprawdzają się z kolei jako szybkie wsparcie podczas krótszych zadań, przerw regeneracyjnych albo przy rotacji między stanowiskami.
Jak dobierać akcesoria chłodzące?
Najważniejsze jest jednak nie samo kupienie takich akcesoriów, lecz ich właściwy dobór. Wyposażenie chłodzące powinno być kompatybilne z pozostałymi środkami ochrony indywidualnej, nie ograniczać ruchów, nie pogarszać widoczności i nie utrudniać korzystania z szelek bezpieczeństwa, kasku czy kamizelki ostrzegawczej.
W przypadku prac na wysokości ma to szczególne znaczenie – pracownik nie może poprawiać sprzętu co kilka minut ani odczuwać dyskomfortu, który prowokuje rozpinanie odzieży, zdejmowanie elementów ochronnych czy lekceważenie procedur.
Dobrą praktyką jest nieograniczanie się do jednego środka. Najlepszy efekt daje połączenie rozwiązań organizacyjnych z indywidualnym wyposażeniem.
W praktyce może to być:
– rozpoczęcie najcięższych prac wcześnie rano,
– wprowadzenie dodatkowych przerw po południu, kiedy temperatura jest najwyższa,
– wyznaczenie zacienionego punktu regeneracyjnego,
– zapewnienie wody i elektrolitów,
– wyposażenie pracowników w chłodzące kamizelki lub opaski do najbardziej obciążających zadań.
Ponadto warto przeszkolić pracowników oraz wyposażyć ich w instrukcję reagowania na pierwsze objawy przegrzania.
Czy można odmówić pracy z powodu upału?
Co ważne, obecne przepisy nie wskazują jednej maksymalnej temperatury, powyżej której praca automatycznie jest zakazana, ale nie zwalniają pracodawcy z obowiązku reagowania na zagrożenie. Wręcz przeciwnie, obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy pozostaje aktualny niezależnie od tego, czy mówimy o hali, placu budowy, dachu czy pracy z drabiny. Jeżeli warunki pracy stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym przełożonego.
Autorka: Oliwia Zbrojewska specjalista ds. BHP i szkoleń w SEKA S.A.
Artykuł pochodzi z magazynu SEKA nr 41
0
0
Głos/y
Ocena artykułu
