SEKA S.A. | Dostarczamy uzupełniające się usługi w zakresie obowiązkowych zadań firm, w każdym mieście Polski.
Zaznacz stronę

Tuż przed wybuchem I wojny światowej na ziemiach polskich w wielkim i średnim przemyśle pracowało około 600 tys. robotników. Praca trwała po kilkanaście godzin dziennie, warunki pracy nie były dobre, chociaż funkcjonowały już pewne organy kontroli przestrzegania przez właścicieli fabryk i warsztatów prawa pracy oraz norm higienicznych i zdrowotnych wobec pracobiorców.

Tym organem kontrolnym w momencie narodzin niepodległości Polski była inspekcja fabryczna, a ściślej, wspomniana wcześniej – kierowana przez Franciszka Sokala – Sekcja Ochrony Pracy.

13 grudnia 1918 roku został podpisany przez naczelnika państwa Józefa Piłsudskiego projekt ustawy o utworzeniu Inspekcji Pracy, a w życie wszedł 3 stycznia 1919 roku. Dokument nosi nazwę: Dekret tymczasowy o urządzeniu i działalności inspekcji pracy i został opublikowany w Dzienniku Praw z 13 stycznia 1919 r. pod pozycją 90.

Kompetencje urzędu zostały tam określone następująco: Inspekcja pracy nadzoruje należyte stosowanie przepisów prawa o ochronie pracy we wszystkich dziedzinach pracy najemnej zapewniając pracownikom korzyści przyznane im przez obowiązujące, socjalno-polityczne prawodawstwo.

Jako organy inspekcji dekret wymienia: głównego inspektora pracy, okręgowych i obwodowych inspektorów pracy oraz centralny i okręgowe organy kolegialne.

Głównego inspektora pracy, a także inspektorów pracy mianowała Najwyższa Władza. Za tym dosyć enigmatycznym określeniem, choć napisanym w dekrecie z dużych liter, kryje się osoba samego Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego, któremu dekret z 22 listopada 1918 r. nadawał pełnię władzy państwowej.

Inspektorami pracy mogły być mianowane osoby bez względu na płeć – z wyższym, a przede wszystkim z wyższym technicznym wykształceniem i praktyką oraz należytą znajomością nauk społeczno-prawnych, higieny przemysłowej i stosunków robotniczych – po zdaniu egzaminów przed specjalną komisją przy ministerstwie pracy.

Obowiązki inspektorów

Aż w szesnastu punktach wyliczone zostały inspektorskie obowiązki. Otóż zadaniem inspektorów pracy było m.in.:

  • nadzorowanie wykonania przez przedsiębiorców i robotników przepisów określających ich obowiązki i wzajemny stosunek;
  • wydawanie zarządzeń w celu wprowadzenia w życie przepisów i postanowień ogłaszanych przez ministra pracy oraz pełnienie nadzoru nad przestrzeganiem tych przepisów i postanowień;
  • weryfikowanie i zatwierdzanie cenników dotyczących opłat za mieszkania fabryczne, za korzystanie z łaźni, stołówek itp.;
  • kontrolowanie cen na artykuły sprzedawane w sklepach fabrycznych;
  • zatwierdzanie tabel kar oraz zakładowych regulaminów porządku wewnętrznego.
  • zapobieganie zatargom pomiędzy przedsiębiorcami a robotnikami;
  • badanie na miejscu przyczyn konfliktów i dążenie do polubownego załatwienia sporów;
  • nadzorowanie realizacji przepisów dotyczących czasu pracy oraz pracy i nauki szkolnej małoletnich robotników oraz dbanie o umieszczanie ich w szkołach początkowych.

Inspektorzy pracy mogli także wszczynać postępowanie karne i oskarżać przed sądem winnych wykroczeń przeciwko przepisom zawartym w §§ 42÷113 i 570 ustawy o pracy w przemyśle.

Dosyć szczególnym obowiązkiem było spełnianie czynności, jakie na nich nakłada prawodawstwo o ubezpieczeniach społecznych; oraz: – zbieranie, sprawdzanie i zestawianie danych statystycznych, dotyczących warunków pracy i płacy, bytu robotników oraz wzajemnych stosunków pomiędzy przedsiębiorcami i robotnikami w zakładach pracy.

Do zadań inspektorów pracy należało też opiniowanie wniosków w sprawie pozwoleń na otwarcie lub przebudowanie zakładów przemysłowych podlegających inspekcji pracy.

Terytorialne granice ówczesnej Inspekcji Pracy

W początkowym okresie Inspekcja Pracy obejmowała tylko województwa centralne, nie obejmowała natomiast ani Poznańskiego, ani Górnego Śląska, ani Małopolski, ani Kresów Wschodnich. W Poznańskiem i na Śląsku inspekcja fabryczna (nazywana inspekcją przemysłową) działała na podstawie ustaw niemieckich, w Małopolsce – austriackich, na Kresach zaś – rosyjskich.

Niezależnie od inspekcji pracy powstała wówczas, jako nowa i oddzielna instytucja, tzw. inspekcja rolna, która miała czuwać nad przestrzeganiem ustaw o ochronie pracy robotników folwarcznych.

29 grudnia 1919 r. Rada Ministrów wydała rozporządzenie o podporządkowaniu Ministerstwu Pracy i Opieki Społecznej terenów byłego zaboru austriackiego, a ustawa z 2 marca 1920 r. przemianowała działających w Galicji i na Śląsku Cieszyńskim inspektorów przemysłowych na inspektorów pracy i przeniosła na etaty ministerstwa pracy.

W wyniku tego nie tylko wzrosła liczebność inspekcji, ale również przybyły (z dniem 18 maja 1921 r.), trzy nowe okręgi: krakowski, lwowski i stanisławowski, a nieco później obwód bielski. W rezultacie tych zmian – w grudniu 1920 r. polska Inspekcja Pracy liczyła 75 inspektorów i podinspektorów, którzy przeprowadzili w tymże roku 2991 wizytacji w zakładach.

Po wydaniu dekretu tymczasowego o inspekcji pracy zaczęły powstawać inspektoraty okręgowe. Powstało ich 12 – statystycznie tyle, ile było wówczas województw.

Jak wynika ze sprawozdania z działalności Inspekcji Pracy w 1925 r. jeszcze wówczas nie obejmowała ona swym zasięgiem Górnego Śląska. Ówczesna polska inspekcja pracy – zorganizowana z 12 okręgów i 71 obwodów – obejmowała swoim nadzorem 58093 zakłady zatrudniające łącznie ponad milion robotników, z czego ponad 405 tys. w rolnictwie, ponad 105 tys. w przemyśle włókienniczym i 104 tys. w przemyśle spożywczym.

Na Śląsku dopiero mocą ustawy Sejmu Śląskiego z 16 kwietnia 1928 r. działalność polskiej Inspekcji Pracy została rozciągnięta na Górny Śląsk. W ten sposób scalenie Inspekcji Pracy w Polsce dobiegło końca. Natomiast dopasowywanie struktury do potrzeb i rozwoju trwało przez całe 20-lecie.

Kompetencje i uprawnienia

Kierownictwo inspekcji dużą wagę przykładało do szkolenia pracowników urzędu. W lutym i grudniu 1925 r. egzaminy państwowe zdało 27 osób, w większości urzędników inspekcji, którzy nie byli egzaminowani wcześniej.

Na akcję dokształcania, która objęła wszystkich inspektorów i podinspektorów, złożyły się 4 kursy obejmujące cykle wykładów na temat: higieny, chorób zawodowych i zatruć, techniki sanitarnej, bezpieczeństwa przy pracy, chemii przemysłowej, prawa pracy oraz statystyki i poradnictwa zawodowego.

W okręgach, na których terenie zatrudnionych była znaczna liczba kobiet i młodocianych, organizowano cykle wykładów dotyczące ochrony pracy tych grup pracowniczych. Na koszt Ligi Narodów, jeden z inspekcyjnych lekarzy, dr Henryk Hummel odbył 6-tygodniową podróż po Europie w celu zapoznania się z najnowszymi rozwiązaniami w dziedzinie warunków sanitarnych i urządzeń w nowoczesnych zakładach pracy.

Tradycyjne zjazdy IP

Tradycją polskiej Inspekcji Pracy od samego początku jej istnienia były zjazdy inspektorów pracy. W dniach 6-8 października 1925 r. odbyła się już siódma z kolei taka impreza. Zjazd w tamtych czasach miał charakter roboczy i przypominał współczesne narady kierownictwa Państwowej Inspekcji Pracy.

Otwarcia zjazdu w październiku 1925 r. dokonał ówczesny minister pracy Franciszek Sokal, który w przemówieniu naświetlił sytuację gospodarczo-społeczną kraju oraz przedstawił postulaty pod adresem programu działalności inspekcji na następny rok.

Edward Kołodziejczyk,  „Inspekcja pracy w Polsce 1919-1999”

Zobacz też:
bhp i ppoz seka sa 100x40szkolenia zawodowe seka sa 100x40prawo pracy i ubezpieczen spolecznych seka sa 100x40kursy komputerowe seka sa 100x40pierwsza pomoc seka sa 100x40ochrona srodowiska seka sa 100x40rekrutacje i zatrudnienie seka sa 100x40szkolenia miekkie seka sa 100x40
kursy metodyczne seka sa 100x40srodki ochrony roslin seka sa 100x40rachunkowosc i finanse seka sa 100x40prawo zamowien publicznych seka sa 100x40
Zapraszamy do odwiedzenia: Facebook | LinkedIn | YouTube | Twitter | Google | Magazyn SEKA


Imię *

Nazwisko *

Telefon *

E-mail *

Województwo *

1 Zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingu bezpośredniego.

1 Wyrażam zgodę na przesyłanie informacji handlowych drogą elektroniczną zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U.2019.123 t.j. z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U.2018.1954 t.j. z późn. zm.)


Zgodnie z art. 14 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) informujemy, że:

  • Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest SEKA S.A. z siedzibą w Warszawie, ul. Paca 37, 04-036 Warszawa;
  • kontakt z Inspektorem Ochrony Danych – odo@seka.pl
  • Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu przesyłania informacji handlowych lub w celach marketingowych, na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a ogólnego rozporządzenia o ochronie danych oraz art. 2 i 10 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U.2017.1219 t.j.);
  • odbiorcą danych, poza Administratorem, są podmioty z nim współpracujące, które wspierają nas w naszej działalności, w szczególności zapewniają wsparcie techniczne dla wewnętrznych systemów IT,
  • Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane do momentu żądania ich usunięcia;
  • posiada Pani/Pan prawo do żądania dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania lub wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania oraz prawo do przenoszenia danych,
  • dane nie będą przekazywane do państw trzecich,
  • pozyskane dane pochodzą ze źródeł publicznie dostępnych,
  • dane nie podlegają zautomatyzowanemu podejmowaniu decyzji, w tym profilowaniu.
  • Posiada Pani/Pan prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego tj. Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Zobacz więcej